De tentoonstelling 'Sterke vrouwen, zware was' in het kort

Vroeger was het wassen van textiel een onderneming die enorm veel tijd en moeite kostte. Vandaag is het grotendeels herleid tot het instellen van de volautomatische wasmachine. De tentoonstelling belicht enkele aspecten van dat proces.

In de eerste ruimte worden de 'basiselementen' van het wasproces voorgesteld, namelijk textiel, vuil, water en wasmiddel. Er wordt aandacht besteed aan de grondstoffen voor textiel, aan soorten vuil, aan de evoluerende watervoorziening (van rivier, bron, waterput of - pomp tot waterleidingnet) en aan het gebruik van wasmiddelen (van loog en zachte zeep tot harde zeep en waspoeder). Er wordt eveneens ingegaan op methoden om was te bleken (in de zon, met bleekwater) en op het gebruik van optische witmakers (blauwsel).

In de tweede ruimte wordt eerst stilgestaan bij het belang van warm water in het wasproces. Het was aanvankelijk een zware en gevaarlijke taak om ketels boven de kachel of het fornuis aan de kook te brengen en dan in de waskuip te gieten. Het ontstaan van wasketels met ingebouwde haard vereenvoudigde die taak. Daarna wordt ingegaan op enkele wastechnieken. Handmatig wassen was zwaar en ongezond, ondanks het bestaan van hulpmiddelen zoals een wasbord, een wasklopper, een wasstamper of een waszuiger. Pas wanneer de uitvinders van de eerste wasmachines deze handwerktuigen gaan mechaniseren wordt wassen gemakkelijker. Mettertijd worden gas en elektriciteit aangewend om het water te verwarmen en het wasmechanisme aan te drijven. Dat resulteerde uiteindelijk in de volautomatische wasmachines.

In de derde ruimte wordt een collectie wasadvertenties getoond. De rode draad doorheen de verschillende wasreclames is de besparing van arbeid, tijd en geld en het bereiken van witte resultaten. De getoonde advertenties illustreren ook de evoluties in het ontwerp van wasmachines.

In de vierde ruimte wordt ingegaan op de taken die nog moeten gebeuren na het wassen: bleken, blauwen, spoelen, wringen en drogen. De wringer en de wringhaak worden vervangen door de centrifuge, die voorzien wordt van een elektrische motor. Ook ontstaan droogmachines. Toch gaat er niets boven het frisse gevoel van textiel gedroogd aan de waslijn.

De tentoonstelling “ Sterke vrouwen, zware was” geeft een overzicht van evoluties in het wasproces. Er wordt ingegaan op de aanleg van de distributienetwerken van water, gas en elektriciteit en de opkomst, en later de algemene verspreiding, van wasmachines. Belangrijk is in te zien dat die evoluties vrij traag ingang vonden: experimenten met waterleidingen en waterdistributie binnenshuis dateren al van de oudheid. In de late 17de eeuw (Londen) en in de 18de eeuw (Parijs) werden al commerciële projecten ondernomen om tegen betaling een huis-aan-huis waterdistributienetwerk aan te leggen. Toen in de loop van de 19de en 20ste eeuw leidingwater voor veel meer mensen binnen handbereik kwam, was dit nog steeds niet algemeen. Meestal kwamen de steden, en vooral de welgestelde delen ervan, eerst aan bod en pas veel later het platteland. Zelfs in 1970 beschikten in België nog steeds 11% van de woningen niet over stromend water. ook de uitbouw van het gas- en elektriciteitsnetwerk was een langzame evolutie waarbij eerst openbare diensten, handelsondernemingen en fabrieken voorzien werden en pas later rijkere en tenslotte ook armere particulieren. Ook hier werden netwerken eerst in de steden en later pas op het platteland aangelegd. België was weliswaar een pionier op het vlak van elektrificatie maar toch duurde het tot december 1951 voordat Lincet en Weert als laatste twee Belgische gemeenten op het elektriciteitsnet werden aangesloten. vanaf dat de eerste huishoudelijke wasmachines op de markt kwamen (ca. 1850) zou het nog meer dan 100 jaar duren (late jaren 1960) voordat ze in België algemeen gebruikt werden.

Ook op technologisch gebied was het geen rechtlijnige maar wel een uiterst complexe evolutie waarbij efficiëntie, commerciële mogelijkheden en praktische haalbaarheid belangrijke criteria waren. Verschillende technieken werden ontdekt, ontwikkeld en dan weer voor andere verlaten - een proces dat vandaag nog voortgaat.

Volgende rondleidingen bestaan voor de tentoonstelling “Sterke vrouwen, zware was”:

• focus op economie en reclame
• focus op techniek, chemie, fysica en milieu
• focus op textiel en mode
• focus op zwaar werk, gezondheid en hygiëne

extra’s:

• tips bij het zelf rondleiden (in opbouw)
• plattegrond (in opbouw)