Veilig omgaan met technische collecties.

In 2006 vonden we het in het MOT stilaan tijd om de veiligheid van ons personeel en publiek eens onder de loep te nemen. Met de steun van de Vlaamse Overheid riepen we het project Veiligheid van mensen in omgang met technische collecties in het leven. Drie jaar later vatten we voor u onze ervaringen samen in Veilig omgaan met technische collecties. Een handleiding bij het opstellen van een globaal preventieplan. Actief betrokken bij technisch erfgoed? Lees dan zeker verder!

In de museumwereld werd al veel aandacht aan veiligheid besteed, aan die van de collecties tenminste. De veiligheid van de mensen die met deze collecties omgaan, kwam nog maar zelden ter sprake. Dit is begrijpelijk voor de historische en kunsthistorische musea waar personeel en publiek zelden uitzonderlijke risico’s lopen, maar bij het beheer van technische collecties is de situatie vaak anders. De aard van de voorwerpen in een collectie bepaalt voor een deel dit verschil. Technische voorwerpen zijn vaak zwaar, groot, scherp of hebben bewegende delen. Maar ook heel wat kunstvoorwerpen kunnen, bijvoorbeeld door hun omvang, risico’s met zich meebrengen. Het is vooral de omgang met technische voorwerpen die het verschil maakt.

De collectie van het MOT bijvoorbeeld, bestaat grotendeels uit handwerktuigen maar het verhaal dat we vertellen, gaat over de invloed van techniek op de mens. Om deze invloed duidelijk te maken aan het publiek is er meer nodig dan enkel het tonen van voorwerpen. Naast tekst, geluid en beeld zijn demonstraties al een belangrijke manier om werktuigen of voertuigen tot leven te laten komen, maar om het publiek de technieken echt te laten beleven gaan we nog een stap verder. Deze aanpak brengt uiteraard een aantal risico’s met zich mee die steeds geëvalueerd moeten worden.

Voor heel wat technisch en wetenschappelijk erfgoed is een actieve educatieve aanpak de meest aangewezen. Veel beheerders van technische erfgoed krijgen dan ook vroeg of laat te maken met het probleem van de veiligheid. Zodra men een historische techniek tot leven wilt roepen, stelt zich de vraag welke risico’s dat met zich meebrengt en of die risico’s aanvaardbaar zijn. Vinden we het normaal dat een paard op hol slaat of een windmolen zonder de minste waarschuwing plots begint te draaien? Als we het van de wetgever of van veiligheidsspecialisten laten afhangen verdwijnt elk bewegend deel van een machine achter afdekplaten en komt er geen enkele onbevoegde meer aan boord van een stoomlocomotief. Om deze tendens voor te zijn moet er vanuit de sector zelf nagedacht worden hoe historische technieken op een verantwoorde manier door het publiek ervaren kunnen worden.

De veiligheid en het welzijn van werknemers verzekeren is een taak van elke werkgever. Daartoe moet de werkgever aan een aantal wettelijke vereisten voldoen, waaronder het opstellen van een globaal preventieplan (GPP). In zo’n plan worden alle risico’s geïnventariseerd en geëvalueerd en worden de getroffen of nog te treffen maatregelen geformuleerd. Een GPP opstellen voor een klein museum of voor een lokale vereniging lijkt misschien verloren moeite, er is immers nog nooit iets ernstigs gebeurd, maar ook al is de collectie klein en het aantal betrokken personen beperkt, het op een rijtje zetten van alle factoren die veiligheid van personeel (al dan niet vrijwillig) en publiek beïnvloeden, is bijzonder nuttig. Het opstellen van zo’n plan is vaak een stimulans om de veiligheidswerking uit te bouwen door nieuwe maatregelen te treffen of door bestaande maatregelen vast te leggen. Het is ook een manier om aan de buitenwereld (wetgevers, verzekeringen, publiek, enz.) te laten zien dat er niet over één nacht ijs wordt gegaan, maar dat er wel degelijk wordt nagedacht over veiligheid.

Als een vereniging of museum werk wil maken van een verbeterde veiligheid, kan het meestal niet, of slechts in beperkte mate, een beroep doen op een professionele preventieadviseur. Bovendien zijn heel wat preventieadviseurs of veiligheidsinspecteurs niet bekend met het thema historisch erfgoed en kunnen ze geen antwoord bieden op specifieke vragen. Bij het opstellen van het GPP voor het MOT konden we dan ook niet zomaar een beroep doen op een externe specialist of de structuur van bestaande plannen overnemen. Het GPP van het MOT kan dan wel niet zomaar overgenomen worden door andere instellingen, maar de ervaring die we opdeden bij het opstellen ervan kan zeker nuttig zijn voor heel de sector. In Veilig omgaan met technische collecties hebben we getracht een structuur aan te bieden die bruikbaar is voor iedereen die actief met technisch erfgoed omgaat. Daarnaast hebben we met tal van concrete voorbeelden van risico’s en maatregelen aangetoond dat, mits een goede veiligheidswerking, het absoluut mogelijk en aan te raden is om het publiek actief technieken te laten beleven.

De digitale versie van deze publicatie kan u hier downloaden.