MOTnews 55 (25/11/2004)

Sinterklaas komt terug naar de Liermolen!

Het is weer bijna zover, nog zes nachtjes slapen en de Sint komt naar het MOT... Dit jaar komt de Goede Sint het Museum al voor de derde keer bezoeken, en ook deze keer zal hij voor alle kinderen een leuk geschenkje meebrengen.

Op donderdagavond 2 december is iedereen weer welkom in de Liermolen voor onze Sinterklaasnocturne. De tentoonstelling 'Brood, een hele boterham' is die avond gratis te bezoeken, in de molen wordt graan gemalen en in het bakhuis worden krentenbollen gebakken op steen. We maken het ook buiten gezellig: je kan je verwarmen aan de vuurkorven en er wordt weer een lekkere kop warme chocolademelk of koffie geschonken.

Net als de vorige jaren worden er voor de kinderen verhalen verteld op de graanzolder. Deze vertelsessies zijn intussen volgeboekt, maar je kan nog altijd deelnemen aan de andere activiteiten. Meer info hierover op www.mot.be of telefonisch op 02/270.81.11.

Hierbij willen we jullie nog eens aanmoedigen om met kroost en grootouders de koude te trotseren en Sinterklaas te komen groeten in de Liermolen, afspraak op donderdag 2 december vanaf 17 uur. Tot dan!

GROOTMOEDERS RECEPTEN

Chemie hoeft helemaal niet zo saai te zijn! Wist je dat sommige chemische stoffen een naam hebben die van het Nederlands is afgeleid? Voor je begint te raden, het gaat niet over het element Strontium, dat we allemaal wel onthouden hebben van de beruchte tabel van Mendeljev. De naam Strontium is namelijk afgeleid van het Schotse plaatsje Strontian, waar het mineraal een eerste keer werd gevonden.

We hebben het wel over potas, een scheikundige stof die al duizenden jaren wordt gebruikt. Deze oude benaming is inmiddels bijna verdwenen, maar onze grootmoeders zullen ze zeker kennen want ze gebruikten het bijna dagelijks. Tegenwoordig wordt meestal de naam kaliumcarbonaat gebruikt, of K2CO3 voor de vrienden. Toch leeft het Nederlandse woord potas nog steeds voort in veel andere talen. In het Engels spreken ze van 'potash' of van 'potassium carbonate', en in het Frans heet de stof 'potasse carbonatée'.

Potas wordt gemaakt uit houtas. De bereiding van potas was een omslachtige procedure, waarbij beukenhout en eikenhout tot as werd verbrand, die daarna met water werd uitgeloogd en gedroogd. Hiervoor was veel hout nodig: 1000 m³ hout leverde maar 0,43 m³ potas op. Oorspronkelijk werd het verhandeld in potten, wat meteen een verklaring geeft voor de naam.

Potas was van groot belang bij het maken van glas, waar het werd toegevoegd om het smeltpunt van het kwartszand te verlagen. Aangezien er grote hoeveelheden nodig waren en het transport van hout te moeilijk was, werd potas lokaal bereid en van daaruit verder verhandeld. Pas in de 19de eeuw werd potas vervangen door soda.

Potas was ook nuttig in het dagelijkse leven. De tuiniers onder ons weten dat elke tuingrond baat heeft bij potas voor een rijkere bloei en om ziektes te voorkomen. In de keuken werden kleine hoeveelheden potas gebruikt als rijsmiddel voor allerlei gebak. Potas werd vooral gebruikt bij het maken van zeep. Vermengd met dierlijke of plantaardige vetten werd het verwerkt in zeepblokken. Om vetvlekken te verwijderen deed men de was in loog, een vloeibare mengeling van potas en water. Die loog werd door onze overgrootouders trouwens vaak zelf bereid van as uit de kachel.

HOE ZEG JE?

De verklaring van een technisch spreekwoord. Je vindt er nog meer op onze site (www.mot.be) onder "Spreekwoorden en zegswijzen".

"een mond gelijk een ovenmuil" "tegen een ovenmuil kan men niet gapen" "hij gaapt tegen de oven"

Deze oude spreekwoorden dateren uit de Middeleeuwen en houden verband met het broodbakken. De bakovens hadden een ruime opening, de ovenmond, waarlangs men een ganse takkenbos in de oven kon steken. Het brood werd hierlangs met de ovenpaal in de oven 'geschoten'.

Van praatgrage mensen werd al gauw gezegd dat ze een mond hadden gelijk en dus even groot als een ovenmuil. We zeggen vandaag trouwens nog altijd dat iemand een grote mond heeft.

Er werd vroeger ook vaak gezegd dat men tegen een ovenmuil niet kan gapen. Men bedoelt daarmee dat men zich moeilijk kan verweren tegen iemand die een grote mond opzet. Wanneer men van iemand zegt dat hij gaapt tegen de oven, bedoelt men dat die persoon het onmogelijke wil doen of bereiken.

KIDS-news: iets om vanavond aan je kinderen te vertellen

Vandaag vertellen we iets meer over het eeuwenoude beroep van de touwslager. Even voor alle duidelijkheid, dit heeft helemaal niets te maken met de slager die wij nu nog kennen. De touwslager doet niets meer of niets minder dan het maken of het 'slaan' van touw, vandaar.

Al sinds de prehistorie maakt de mens touw van plantaardige vezels die in elkaar gedraaid worden, onder andere van vlas en van hennep. Om touw te maken moet je altijd vertrekken van enkelvoudig garen, dus een gewoon draadje, dat gesponnen werd met een spintol of op een spinnewiel. Dat garen wordt dan met een ingenieus toestel, de touwmolen, eerst in strengen gedraaid. Daarna pas worden deze strengen in de andere richting in elkaar gedraaid tot een dik en sterk touw. Elk touw bestaat dus uit meerdere in elkaar gedraaide strengen. Kijk maar eens van dichtbij, en je zal het zien.

Vanaf de 19de eeuw wordt touw steeds vaker mechanisch gemaakt, met machines die hetzelfde werk duizend keer sneller doen. Het touw kan sindsdien ook in onbeperkte lengte gemaakt worden, terwijl je vroeger beperkt was tot de lengte van de touwbaan.

Inmiddels is het beroep van touwslager bijna verdwenen, maar het leeft nog altijd voort in onze familienamen. Heet je toevallig Cordeman(s), Tuyaert, Seeldrayer, Verselen, Van de Seele, Van Seggelen, Reper, Reepmaeker, Van Reepinghen, Cordeel, Verstringhe of Stringenaeyer of draag je de Franse naam Cordier of Delcorte, dan kan je er prat op gaan dat jouw voorouders dit nobele beroep ooit hebben uitgeoefend.