Pomp boren

In 2007 ontving het MOT een mooie schenking van wellicht de laatste pompboorder in Vlaanderen. Deze man schonk niet alleen zijn werktuigen, hij gaf ook een uiteenzetting over het boren van een houten pomp. Dit was de aanleiding voor het project Pomp boren.

Houten waterpompen

Het in de lengte doorboren van boomstammen is een technisch hoogstandje in de houtbewerking. Uitgeholde stammen werden van oudsher gebruikt voor waterleidingen, fonteinen, bij de constructie van windmolens, om water in schepen en mijnen op te pompen ... Het MOT heeft zo enkele houten waterleidingen in de collectie, net als een zeldzame houten beerpomp. Een belangrijke toepassing is de waterpomp. Die trof je eeuwenlang op elk boerenerf aan. Ze waren essentieel in het dagelijkse leven, om drinkwater voor mens en dier te winnen, eten te bereiden, voor de vaat, voor de schoonmaak, maar ook voor allerlei beroepsactiviteiten.

De pompboorder

In 2007 kreeg het museum een unieke schenking van een pompboorder uit Hansbeke, Oscar De Wagter, een intact geheel met de karakteristieke lange lepelboorijzers, schulpboren, krukken en alle benodigdheden om de stam te boren en het pomplichaam te installeren. Pompboren was vaak een bijberoep van de wagenmaker of timmerman, omdat er specifieke kennis van houtsoorten en een grote vaardigheid vereist was. Het boeiende gesprek met deze schenker inspireerde het MOT om deze techniek zelf uit te gaan testen, samen met enkele gepassioneerde houtbewerkers en met de financiële steun van de provincie Vlaams-Brabant. Bij wijze van experiment zullen we daarbij alle stappen in het vervaardigingsproces volgen, startend met de ruwe stammen en eindigend met een volledig geïnstalleerde houten waterpomp aan het Guldendal. Het hele proces wordt grondig gedocumenteerd en in beeld gebracht.

De opstelling bij het doorboren van de stam. Het boorijzer is al ver gevorderd.
Uit L. Devliegher (1995) Landelijk en Ambachtelijk leven, Brugge.

Uniek experiment

Onze plannen rond het pomp boren kennen al een hele voorgeschiedenis. In 2017 lieten we enkele rechte eikenstammen uit het bos slepen, die we vervolgens een jaar lang in de slotgracht van het Prinsenkasteel lieten ‘wateren’ om scheuren in het hout te voorkomen. Maar dé grote uitdaging wordt het uitboren van de stammen, iets wat we nooit eerder deden. Eerst worden de stammen op schragen gehesen, ontschorst en beslaan. Dan wordt het meterslange boorijzer gebruikt om geleidelijk een ronde holte uit te boren en die stelselmatig te verbreden. Een zwaar karwei dat meer dan één dag kan duren. Of het ons lukt zullen we nog moeten afwachten! Aan het gereedschap zal het alvast niet liggen, want we gebruiken de originele werktuigen van Oscar De Wagter. Tenslotte zullen we de pomp afwerken met houten pomponderdelen als zuiger, tuit en kruk en een handvol gesmede ijzeren onderdelen. We plannen het pomp boren in de loop van 2019. Omdat het zo'n unieke activiteit is willen we het publiek graag de kans geven dit van nabij te komen volgen.

Hier vind je de praktische informatie over de demonstratie Pomp boren.

Oscar De Wagter (links op de foto), misschien wel de laatste pompboorder van Vlaanderen, bij zijn schenking pompboorderswerktuigen aan het MOT.

De plaatsing van een houten pomp op een gemetselde waterput.
Uit L. Devliegher (1995) Landelijk en Ambachtelijk leven, Brugge.