Opzoeken

Deze nieuwe werktuigfiche is in opbouw. Te onderscheiden van de pootboor, die grond verwijdert. Zie ook het plantschopje en het poothout en pootijzer. [MOT]

Voor het handmatig vervaardigen van pillen als medicament, maakte de apotheker een bereiding klaar met de nodige bestanddelen en hulpstoffen. Hij plet en rolt ze tot een homogene pasta in een vijzel. Om de massa in eenvormige ronde pillen te snijden, worden ze door de pillenvormer geduwd. Die bestaat uit een dikke houten tablet met metalen boorden aan weerszijden, waar men houten onderdelen langs kan schuiven. Eerst wordt de pasta tot een lange, smalle worst gerold met behulp van de houten spaan met twee handvatten. Centraal en dwars gepositioneerd ligt een rechthoekig metalen plankje met enkele tientallen gekartelde gleuven. Daarover wordt een ander, spaanvormig werktuig geschoven met twee houten handvatten aan weerszijden. De metalen dwarsgleuven daarop komen overeen, zodat men de pasta ertussen kan snijden tot eenvormige ronde pillen. Die worden opgevangen in een houten recipiënt, dat kan worden uitgeschoven. De pillen kunnen vervolgens in een rond houten pillenplankje met een cilindervormige stamper verder...

De loodstrekker (1) is een werktuig van de glas-in-loodzetter om de loodprofielen te walsen, waartussen het glas wordt aangebracht. Het metalen frame van zware modellen bevestigt men meestal aan een werkbank of -tafel (2). Met de opvallend lange zwengel (ca. 50 cm) worden stalen tandwielen aangedreven. De H-vormige profielen, die in ruwe staven of lange rollen uit de gieterij komen, worden door de loodstrekker getrokken om de smallere zijkanten van het profiel verder te vormen (3). Binnenin zitten wangen die de grootte en vorm van de flenzen bepalen en wieltjes die de hoogte van het H-profiel bepalen, met dwarsgroeven om de grip te bieden die nodig is om het lood door de molen te trekken (4). Het lood wordt daarbij verlengd en verdund, zodat de zijkanten langs de randen over het glas kunnen worden gestreken om de compartimenten van het glasraam stevig te monteren. [MOT] (1) Onder dezelfde naam is in de handel een compact spantuig verkrijgbaar om loodprofielen vast te zetten om ze te strekken maar het gaat om een...

Wanneer de tanden van een paard geïnfecteerd raakten, gebruikte de dierenarts of hoefsmid soms een tandenbreker (1) om het uitstekend deel van de tand in de mond te breken. Het gaat om een metalen staaf van 70 à 100 cm lang met een, meestal uitschuifbaar, recht of T-vormig handvat. Aan het uiteinde is er een metalen plaatje met twee vierkante gaten, soms met smalle mesjes tussen beide (2). Dit werkend deel wordt horizontaal rond en tegen de kies geplaatst. Met een enkele stevige klap op het hecht breekt het werkend deel de kies. Er bestaan ook beitelvormige modellen (3). Nadien werd de tand bijgewerkt met een kiezenrasp. [MOT] (1) Eigen Nederlandse benaming onbekend. Vertaling van het Franse casse-dents. (2) BOUCARD 2006: sv casse-dents, piston, rabot odontriteur. (3) Handelscatalogus John Reynders & Co., Veterinary instruments, 1883: 23-24.

Dit mes was oorspronkelijk uit staal vervaardigd, later uit gechromeerd staal of inox. Blad en hecht bestaan uit een stuk, of worden samengevoegd tot een geheel. In het eerste geval moet men het lemmet regelmatig slijpen, in het ander geval bezit men over vervangbare mesjes die aan het hecht worden bevestigd. Het blad kan recht, convex of krom zijn met een vlijmscherpe snede. De lengte van het blad varieert tussen 1,5 en 6 cm. Het mes snijdt aan een of aan beide zijden en heeft een afgeronde of zeer scherpe punt. Het wordt gebruikt door de chirurg en veearts om er tijdens operatieve ingrepen zeer accuraat fijne, diepe sneden mee te maken. Dit handwerktuig wordt ook gebruikt door de restaurator van schilderijen die er de stopverf, aangebracht bij leemten in het schilderij, mee afschraapt en egaal maakt. Zie ook pennenmes en zakmes. [MOT]

De castreertang (1) is een relatief zware (ca. 2-5 kg) tang met lange armen (ca. 30 cm) en een brede bek (ca. 8 cm) met sterk gebogen kaken, die gebruikt wordt om stieren te castreren. Eventueel bevindt er zich aan de onderzijde van één van de armen een U-vormige beugel die als steun op de knie gezet kan worden. Men plaatst de bek van de tang achtereenvolgens achter beide testikels - ter hoogte van de zaadstreng - en knijpt de tang gedurende een dertigtal seconden dicht. Na enkele dagen begint het scrotum te verschrompelen; de testikels verkleinen en sterven af. Zie ook castreerschaar. [MOT] (1) Zie BERTHELON.

Metalen (tin of koper) of rubberen spuit (1) waarmee een lavement door de aarsopening in de endeldarm aangebracht wordt om bv. ontlasting te bevorderen of om medicijnen of voedsel toe te dienen (2); voor de mens gebruikt men ook een irrigator, soms een enema. De lavementspuit voor het vee, waar men 3 à 4 liter toedient (3), is zo'n 60-70 cm lang. Deze voor mensen, zo'n 20 cm. Zie ook kasspuit. [MOT] (1) Uitzonderlijk ook glas (BENNION: 170). (2) Om drenkelingen te reanimeren werd wel eens tabaksrook gespoten. (3) Larousse agricole s.v. lavement.

De naaldvoerder is een chirurgisch instrument om een chirurgische naald in te bevestigen, bv. om een hechtnaald vast te houden bij wondhechting. Er bestaan tangvormige modellen zowel voor diverse soorten artsen als dierenartsen. Modellen zijn vaak vernoemd naar een specifiek arts of instituut. Deze nieuwe werktuigfiche is in opbouw. [MOT]

De irrigator bestaat uit een lavementpot, een recipiënt uit email of koper, met onderaan een flexibel rubberen buisje met canule aan bevestigd. Bij de verzorging van patiënten kan men een vloeistof een wonde laten reinigen, een lichaamsholte uitspoelen of in de endeldarm de ontlasting laten bevorderen. De toevoer kan men bedienen met een eenvoudige metalen kraantje. Het recipiënt is vaak voorzien om het op te hangen aan een standaard voor een infuus. Tot hetzelfde doel dient ook de lavementspuit. [MOT]

Deze nieuwe werktuigfiche is in opbouw. Zie ook de verlostang en het foetotoom. [MOT]