Plaatschaar (v.)

identificatiecode

MOT V 2001.0675

morfologie

beroep

beroep

beroep

beroep

beroep

holotype

MOT V 87.0440 (universeelschaar) L=27cm B=6-12cm G=443gr. Opschrift: OGS induktiv gehärtet Made in West-Germany.

holotype

MOT V 87.0441 (universeelschaar) L=26cm B=4cm G=460gr. Opschrift: LM EXTRA 25 DÉPOSÉ afb ovaal.

holotype

MOT V 88.0994 (universeelschaar) L=18cm B=8cm G=167gr. Opschrift: SAMSON 83 U.S.A.

holotype

MOT V 88.1390 (blikschaar) L=25cm B=4,5cm G=550gr. Opschrift: HOMMELS GUSSSTAHL afb beer / bijenkorf.

holotype

MOT V 88.1545 (figuurplaatschaar, goudschaartje) L=17,5cm B=4cm G=105gr

holotype

MOT V 89.0139 (blikschaar) L=22cm B=5cm G=456gr.

holotype

MOT V 92.0062 (figuurplaatschaar) L=30,5 B= 4cm G=780gr

holotype

MOT V 92.0106 (universeelschaar) L=25,5cm B=5cm G=380gr. Opschrift: PASTORINO 540 A CHROME-VANADIUM.

holotype

MOT V 95.0370 (blikschaar) L=26cm B=3,5cm G=409gr

holotype

MOT V 95.0371 (figuurplaatschaar) L=25,5cm B=3,5cm G=390gr. Opschrift: J.W. WARD SHEFFIELD.

holotype

MOT V 2001.0675 (blikschaar) (Japan) L=24cm B=6,5cm G=276gr. Opschrift: ideogram.

holotype

MOT V 2001.0676 (figuurplaatschaar) (Japan) L=19cm B=4,5cm G=200gr. Opschrift: ideogram.

alias

zinkschaar (syn.) (JELLEMA: 101)

alias

handschaar (syn.) (V.D.; JELLEMA: 101)

alias

handblikschaar (syn.) (CLASON: 1847)

alias

metaalschaar (syn.) (MIDGLEY & LAWTHER: 205)

alias

doorloopplaatschaar (syn.)

alias

figuurplaatschaar (syn.) (Tech-term: 7.4)

alias

figuurschaar (syn.) (JACKSON: 247; CLASON: 1847)

alias

figuurblikschaar (syn.) (CLASON: 1847)

alias

gatenplaatschaar (syn.) (Tech-term: 7.5)

alias

gatschaar (syn.) (JACKSON: 247)

alias

gatblikschaar (syn.) (CLASON: 1847)

alias

gatenschaar (syn.) (JELLEMA: 101; Tech-term: 7.5)

alias

rondknipplaatschaar (syn.) (Tech-term: 7.5)

alias

latoenschaar (syn.) (Tech-term: 7.3)

alias

goudschaartje (syn.) (Tech-term: 7.11; MIDGLEY & LAWTHER: 205)

alias

dulfschaar (syn.) (JACKSON: 247)

alias

universeelschaar met dubbele hefboomoverbrenging (syn.)

alias

figuurschaar met overbrenging (syn.) (MIDGLEY & LAWTHER: 205)

alias

hefboomschaar (syn.) (JACKSON: 248)
beschrijving

"Plaatschaar" duidt een aantal scharen aan om blik of dunne (ca. 0,5mm) metalen platen door te knippen. Als het om dikker materiaal gaat, hakt men eerst een ruwe snijlijn in met een koubeitel of gebruikt men een stokschaar.

De plaatschaar bestaat uit 2 hefbomen van de eerste soort die rond een spil draaien. De vrij lange, rechte armen eindigen in ogen of zijn op het uiteinde licht naar binnen gebogen; bij het Japans model (Japans: kanekiri hasami) zijn de bladen smaller en de armen gebogen. Er bestaan verschillende modellen, die soms een eigen benaming dragen, al is het gebruik ervan niet altijd constant.

Met de blikschaar knipt de plaatwerker rechte sneden in de plaat. De bladen liggen in hetzelfde vlak als de armen en worden steeds haaks ten opzichte van het materiaal gehouden. Zo voorkom je ruwe snijkanten in de plaat. Bij een ander model, soms doorloopschaar genoemd, zijn de arme, gebogen zodat de hand zich een vijftal centimeter boven de plaat bevindt. Hierdoor kan men langere stukken recht doorknippen (1).

Om gebogen en onregelmatige vormen te knippen bestaan verschillende modellen, waarvan de benamingen niet vastliggen (2). De snede is doorgaans gebogen en in sommige gevallen is ook het blad zijdelings gebogen maar de edelsmid gebruikt hiervoor een lichte plaatschaar met rechte snede, latoenschaar, ook goudschaartje genoemd; de bewerkte folie is dan zo'n 0,1 - 0,3 mm dik.

Er bestaat tenslotte een plaatschaar (soms universeelschaar of dulfschaar genoemd) met twee smalle, lange gebogen bladen, van vrij dik staal, zo geslepen dat men er zowel recht als rond mee kan knippen. Hier zijn het enkel de sneden die tijdens het knippen elkaar raken; daardoor kun je met deze schaar scherpe hoeken draaien zonder dat de plaat "tegenwerkt". Soms is er, tussen de twee stootnokjes onder de spil een veer voorzien. In plaats van het net beschreven model kan een smal blad ook vervangen zijn door één vlak blad, zoals op de blikschaar.

Er bestaan ook modellen met een dubbele hefboomoverbrenging om meer kracht te kunnen ontwikkelen. De armen zijn soms ergonomisch gevormd en soms met plastic bekleed. Zowel de loodgieter als de zinkwerker gebruiken de universeelschaar het meest. [MOT]

(1) HENSEN, BUTTER & SCHIPPER: 30.

(2) o.a. gatenplaatschaar en figuurplaatschaar.